Beheerplan Park Bredius                             2010-2020                                                 Hfst 4 en 5

4    Fysieke inrichting en gebruik

Landgoed Batestein kan qua ruimtelijk gebruik in twee delen (zonering) worden opgesplitst. Het ecologisch deel[1] en het (sociaal) maatschappelijk deel [2]. Grofweg loopt de grenslijn van deze onderverdeling van oost naar west onder het stiltegebied langs (afbeelding 2).

beheerplan_afbeelding_2_k

Afbeelding 2. Onderverdeling in gebruikszones landgoed Batestein


De twee zones vragen ieder om een verschillend beheer. Daarbij kunt u denken aan onderhoud dat bijvoorbeeld meer of minder is gericht op de veiligheid, netheid, ecologie, landschappelijkheid of ruimtelijke kwaliteit [3]. Een voorbeeldmaatregel om de ruimtelijke kwaliteit, landschappelijkheid te accentueren of de veiligheid te vergroten is door met doorzichten te werken om een besloten ruimte meer inkijk te geven.

Doorzichten kunnen ook tot effect hebben dat er stilgestaan wordt om even op adem te komen of om de omgeving even in je op te nemen. De aanwezigheid van veel (mooie) kenmerkende en veilige punten in een park heeft een aantrekkende werking. Door hier strategisch op in te spelen kunnen verplaatsingspatronen van bezoekers worden beïnvloed. Met dit in het achterhoofd, is het mogelijk om een duidelijkere scheiding in de gebruiksgebieden aan te brengen. Zo kunnen de financiële middelen gerichter op de kwaliteiten van iedere zone worden ingezet, en kunnen conflicten tussen de verschillende functies van het park voorkomen worden.

 

De huidige zonering in twee gebruiksvormen verschilt enigszins met het beheerplan Park Bredius uit 1995. In dat beheerplan wordt het park in drie zones opgedeeld, namelijk intensief, extensief en normaal gebruik. Intensief gebruik zijn alle sportlocaties, de kinderboerderij en het NME-Centrum InBredius. Het extensieve gebruik refereert aan de natuur(lijke) gebieden zoals bijvoorbeeld het stiltegebied waar gestuurd wordt op ecologische diversiteit. Alle overige parkonderdelen vallen onder normaal gebruik zoals wandelen, fietsen en recreatief vissen.

 

In het nieuwe beheerplan zijn de elementen in het groene deel (zie afbeelding 2) allemaal voor extensief gebruik met uitzondering van de paden die als normaal gebruik bestempeld  worden. Dat betekent dat alle percelen (vlakken) in het groene gebied voor onbevoegden niet toegankelijk zijn. Voor het rode deel (zie afbeelding 2) geldt dat alle speelvelden intensief gebruikt mogen worden en alle overige onderdelen (paden, bermen, etc.) als normaal gebruik aangewezen zijn.

 


[1] Gebieden waar ecologie (flora en fauna) de voornaamste gebruiker is.
[2] Gebieden waar de mens de voornaamste gebruiker is.
[3] Ruimtelijke kwaliteit is de maatstaf waaraan we de kwaliteit van het omgevingsbeeld kunnen meten.

 

De vier functies van landgoed Batestein zijn onveranderd t.o.v. de eerdere beheerplannen te weten natuur, recreatie, educatie en cultuurhistorie (afbeelding 3). Toch is er een verschil met het Beheerplan 95 namelijk dat er ook een beperkte woonfunctie in het park aanwezig is. Dit is op de locatie van de Hofstede Batestein en de daglonerswoning. Het landgoed heeft echter woonfunctie niet als voornaamste doel. Gemeente Woerden wil wonen in landgoed Batestein niet verder uitbreiden. De functie wonen zal daarom in dit beheerplan niet verder worden besproken.

beheerplan_afbeelding_3_k

Afbeelding 3. Verdeling kernfuncties Landgoed Batestein

Wat opvalt in afbeelding 3 is dat alle functies behalve natuur zich vooral in het zuidwesten van het landgoed bevinden. Dit sluit aan bij het idee dat het landgoed uit twee delen bestaat, een ecologisch  en een maatschappelijk deel (pag. 17, afb. 2).

 

4.1         Natuur

Ondanks de beperkingen van de ligging aan de rand van de stad, heeft landgoed Batestein bijzondere waarde voor de natuur. Het landgoed heeft een belangrijke functie voor flora en fauna. Met name voor (bos)vogels dient Batestein als locatie om te rusten, nestelen en te foerageren. Op meerdere plaatsen in het park hebben kruidachtige planten de kans om zich te ontwikkelen. Landgoed Batestein maakt onderdeel uit van een regionaal netwerk van parken en natuurgebieden waarbinnen landgoed Batestein als "stapsteen"voor flora en fauna fungeert. Deze functie zal landgoed Batestein in de toekomst behouden. Het stiltegebied en de ruiggraslanden zullen daarom behouden blijven.

4.2         Cultuurhistorie

In het landgoed zijn verschillende elementen aanwezig die relateren aan het voormalig gebruik van Batestein als landgoed annex fruitteeltbedrijf. Het is voor Woerden belangrijk dat de elementen die de ontstaansgeschiedenis van het landgoed tonen behouden blijven voor toekomstige generaties. In de onderstaande paragrafen worden de belangrijkste cultuurhistorische elementen beschreven.

 

4.2.1    Bebouwing

Belangrijke herkenbare elementen zijn de gebouwen in landgoed Batestein. Villa Rijnoord met zijn bijzondere monumentale bomen, de hofstede Batestein en de daglonerswoning hebben een zeer belangrijke cultuurhistorische waarde. Omdat al deze gebouwen niet in eigendom zijn van de Gemeente Woerden, zal de Gemeente Woerden alleen een adviserende en ondersteunende rol op zich nemen bij mogelijke veranderingen en het onderhoud van de gebouwen.

 

4.2.2    Beplantingselementen

De hoogstamboomgaarden (pag. 27, afb. 6 vak 1, 3, 29, 30, 38 & 46) die de ontstaansgeschiedenis weergeven, zijn de belangrijkste beplantingselementen van cultuurhistorische waarde die het park nog bezit. Verder is er het stiltegebied met haar typische eikenlaan en de houtsingels die her en der in het park te herkennen zijn.

Op dit moment kan geen van de boomgaarden door bezoekers betreden worden. Dit is in het verleden anders geweest. In de grote zuidelijke boomgaard (pag. 27, afb. 6 vak 30) heeft in het verleden enkele jaren een looproute gelopen. Zo was het voor mensen mogelijk om een hoogstamboomgaard te bekijken en te beleven.  De toegang tot de boomgaard is afgesloten met een hek. Reden hiervoor is het weren van mensen die hun hond hier willen uitlaten. In overleg met belangengroepen is de Gemeente Woerden tot de conclusie gekomen de boomgaard in de toekomst gesloten te houden voor alle bezoekers. Wel is het toegestaan om met kleine groepen (onder begeleiding van NME of IVN) de boomgaard te betreden in het kader van educatie. De boomgaard in het zuidwesten (pag. 27, afb. 6 vak 38) kan als noodopvang voor de schapen in het park worden gebruikt. Hieraan zijn de volgende voorwaarden verbonden:

  • De boomgaard kan dienen als noodopvang van 1 juli tot 1 februari. Noodopvang mag alleen wanneer het weiland (pag. 27 afb. 6 vak 17, 20 & 21) niet meer veilig of bruikbaar is als gevolg van bijvoorbeeld wateroverlast of het gebruik voor evenementen.
  • Gebrek aan de mogelijkheid van begrazing (kwaliteit en kwantiteit gras) gelden niet als reden voor noodopvang. Dit kan opgevangen worden door bijvoeren, bijvoorbeeld met maaisel elders uit het park. De verantwoordelijkheid hiervan ligt geheel bij de eigenaar van de schapen (of ander vee).
  • Bij noodopvang zal de eigenaar van de schapen de bomen in de boomgaard beschermen met rastering. Gebeurt dit niet dan mogen de schapen onder geen beding de boomgaard betreden!

 Ook de hoogstamboomgaarden in het noorden van landgoed Batestein, nabij de daglonerswoning, zijn permanent gesloten voor publiek en moeten zo goed mogelijk behouden blijven. Voor alle hoogstamboomgaarden geldt: weggevallen hoogstambomen moeten vervangen worden door nieuwe bomen van hetzelfde ras of wanneer niet verkrijgbaar door een ander oud fruitras. Lege plantplaatsen mogen enige tijd onbeplant blijven. De doelstelling is echter wel om binnen twee jaar de lege plantplaatsen weer te herplanten.

 

4.2.3    Weiland voor begrazing

Het weiland aan de oostzijde van landgoed Batestein is bestemd voor begrazing door schapen (pag. 27, afb. 6 vak 17, 20 & 21). De eigenaar van de schapen is verantwoordelijk voor het treffen van voorzieningen om de schapen te beschermen en te beheersen, maar ook verantwoordelijk voor de bescherming van de hoogstambomen tegen eventuele schade door de schapen. In overleg met KukeleBoe is afgesproken dat er maximaal 12 volwassen schapen in het park aanwezig mogen zijn.

 

4.4         Recreatie

Recreatie komt in vele vormen tot uiting in landgoed Batestein. Zo wordt er gefietst, gewandeld, gevist, recreatief gesport, gepicknickt, rondgehangen of gespeeld. Duidelijk is dat er in het park geen gemotoriseerde[4] recreatie voorkomt, waardoor we kunnen spreken over een extensief[5]recreatief gebruik van landgoed Batestein. Wanneer er verderop in dit beheerplan over recreatie wordt gesproken dan slaat dit alleen op bovenstaande extensieve vormen van recreatie. Andere recreatieve activiteiten die in landgoed Batestein voor kunnen komen zijn een concours hippique en de boogschutter wedstrijden, waarvoor de Gemeente Woerden gewoonlijk een vergunning verleent. Voor elk ander evenement moet afgewogen worden of het evenement past binnen de context en het gebruik van landgoed Batestein (zie par. 4.4.4).

[4] Uitgezonderd scootmobiles en fietsen met motorische ondersteuning.

[5] Geen gemotoriseerde recreatie of grootschalige evenementen met veel bezoekers.

 

4.4.1   Wandelen en fietsen

Wandelen kan door het gehele park Bredius op de daarvoor bestemde paden. Voor fietsers geldt dat dit alleen op de daarvoor aangewezen paden is toegestaan (afbeelding 4). Fietsers kunnen het park Bredius daarom alleen als verbinding tussen het centrum van Woerden en het buitengebied van Woerden gebruiken via de daarvoor bestemde fietspaden.

beheerplan_afbeelding_4_k

Afbeelding 4. Fiets en wandelpaden Bredius

4.4.2   Paardrijden

Ook paardrijden is mogelijk in park Bredius, echter alleen op de daarvoor aangegeven plaatsen (zie afbeelding 4). Galopperen is niet toegestaan met het oog op de veiligheid van andere parkgebruikers en de verstoring van aanwezige natuurwaarden.

beheerplan_afbeelding_5_k

Afbeelding 5: paardrijden, evenementen en vissen in Bredius

4.4.3   Vissen (hengelsport)

Vissen is een activiteit die ook toegestaan is in park Bredius. Hiervoor zijn verscheidene locaties aangewezen (afb. 4). Deze locaties zijn onveranderd t.o.v. de eerdere aanwijzingen uit eerdere beheerplannen park Bredius. Voor de mogelijkheden om te vissen verandert dan ook niks in de toekomst. Wel moet er van tijd tot tijd met de visvereniging worden kortgesloten of de gehandicapten visvoorziening nog voldoet. Vissen in het park op plaatsen die niet op afbeelding 4 zijn aangegeven is verboden.

4.4.4   Evenementen

Op enkele momenten in het jaar komen evenementen naar het park Bredius.

Terugkerende evenementen zijn het concours hippique en de boogschutterwedstrijd. Deze evenementen mogen in de toekomst in Bredius blijven terugkeren. Daarvoor zijn twee locaties beschikbaar (afb. 5). Naast deze twee evenementen kan het gebeuren dat er nog enkele grootschalige activiteiten plaats zullen vinden ergens in de stad. Park Bredius kan een zoeklocatie zijn voor andere evenementen. Mocht de keuze op park Bredius vallen, dan zijn er een aantal voorwaarden waaraan de evenementen moeten voldoen om voor deze locatie in aanmerking te komen.

  1. De evenementen moeten in overeenstemming zijn met de draagkracht van het park en ze mogen de waarden van het park niet aantasten.
  2. Het evenement moet een aantoonbaar plaatselijk of landelijk belang (cultureel, economisch, etc.) behartigen.
  3. Er is geen betere alternatieve locatie te vinden.
  4. Het levert geen schade op aan elementen van het park (geluid, stank, afval of materiële schade door bijv. vernieling of overmatig en verkeerd gebruik).
  5. Concerten, festivals en andere belastende evenementen[6] zijn, met het oog op het milieu (geluid, stank en afval), niet toegestaan in park Bredius.
  6. Braderieën, hobbymarkten, etc. zijn niet uitgesloten op voorwaarde dat zij passen binnen het park en een relatie hebben met de streek (landschap, natuur, milieu, agrarisch, etc.).
  7. Evenementen duren maximaal tot 22:00 uur.
  8. Evenementen vinden niet in het broedseizoen plaats (15 maart tot 15 juli) met uitzondering van het concours hippique dat vanaf 1 juli mag plaatsvinden.

4.4.5   Sport en spel

De speelvelden in het park blijven zoals ze nu zijn. Meubilair dat aanwezig is dient vervangen of hersteld te worden wanneer dit door schade of verwering noodzakelijk is. Beplanting rond de velden moet minimaal kwaliteitsniveau C bezitten (IBOR). De (speel)velden zijn niet voor gebruik door professionele clubs of verenigingen die op vaste tijdstippen willen sporten en waarvoor de deelnemers een contributie betalen (uitzonderingen hierop zijn bijvoorbeeld scholen, groepjes werknemers e.d. die een keertje buiten willen spelen en/of willen bewegen). Het park is van een ieder en daarom moet een ieder ook (recreatief) gebruik kunnen maken van de mogelijkheden die binnen het park voorhanden zijn.


[6] Belastend evenement: gebruik van versterkte muziek en eindtijd na 20.00 uur

5    Beheerseenheden

In dt hoofdstuk wordt het beheer van de individuele beheerseenheden van het landgoed beschrijven. Het is een gedetailleerde beschrijving van de beheerseenheden en beheer doelen.

5.1      Verklarende woordenlijst

Behoud:           Maatregelen nemen om een bepaald element op de lange termijn in stand te houden. Indien nodig moet het element (bijvoorbeeld gebouw, boomgaard, fietspad, boom, bankje, etc.) of onderdelen daarvan worden vervangen c.q. herplant.

Boomlaag:      In een goed ontwikkelde boomlaag krijgen de hoofdsoorten de gelegenheid om zich te ontwikkelen tot volgroeide exemplaren.

Concurrerende beplanting wordt indien nodig verwijderd. Tevens is er variatie in leeftijd aanwezig.

Bosrand:          Een goed ontwikkelde bosrand bestaat uit een zoom en een mantel.

Een zoom is een kruidachtige begroeiing die de overgang tussen grasland en houtige gewassen vormt. De mantel is de overgang van zoom naar bos. De mantel bestaat voornamelijk uit lichtminnende struiksoorten.

Entree:             Een aantrekkelijke locatie die een ingang van het park zichtbaar maakt en die uitlokt tot bezichtiging.

Hoofdsoort:   Boom of struik die is verkozen om behouden te blijven. Dit betekent niet dat andere soorten niet mogen voorkomen. Wel moet de beplanting die concurrent is voor de voorkeurssoorten worden verwijderd.

Inboet(en):    Het vervangen van weggevallen bomen, heesters of haagdelen door nieuwe terug te zetten.


beheerplan_afbeelding_6_k

Afbeelding 6. Park Bredius en beheerseenheden